İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri ve Haçlı Seferleri ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri
Öz
Öz: Bu çalışma Selçuklu tarihinin, Selçukluların Filistin ve Kudüs’teki hâkimiyet dönemlerinin ve Haçlı Seferleri ile Haçlılara karşı cihat hareketinin başlamasında oynadıkları rolün İsrail’de bugüne kadar yayınlanmış olan İbranice ve Arapça tarih ders kitaplarında nasıl işlendiğini ele almak ve kitaplardaki Türk imgesine bu açıdan ışık tutmak amacını taşımaktadır. Arapça kitapların tersine, İbranice ders kitaplarında Selçuklu tarihine Haçlı Seferleri tarihinden bağımsız olarak hemen hiç yer verilmemektedir. Haçlı Seferleri bağlamında da İbranice kitaplarda Selçukluların ele geçirdikleri Filistin ve Kudüs’te Hristiyanlara uyguladıkları baskılar ve Hristiyan hacılara çıkardıkları zorluklar ile Haçlı Seferlerinin başlamasına neden oldukları ileri sürülmektedir. Arapça kitapların çoğunluğu bu açıklamayı benimsememekte ve daha çok seferlerdeki çeşitli aktörlerin maddi saiklerine vurgu yapmaktadır. Selçukluların Suriye ve Filistin’e hâkim olmalarının Erken Ortaçağdan beri yolunda giden Hristiyan-Müslüman ilişkilerine ve Akdeniz ticaretine zarar verip kesintiye uğrattığı, bu durumun da ancak Haçlıların bölgeye hâkim olmasıyla düzeldiği yolundaki analizlerde de İbranice kitapların Selçuklulara yönelik bu olumsuz bakışı yansımaktadır. Arapça kitaplarda ise benzeri bir analize rastlanmamaktadır. İbranice ve Arapça kitaplar Zengi ve Nureddin Mahmud’un Haçlılara karşı mücadelelerine de yer vermekte, kimi İbranice kitaplar Zengilerin cihat hareketini diğer Müslüman beylikler üzerindeki güçlerini genişletmek için araçsallaştırdığı yolunda eleştirel bir yaklaşım benimserken Arapça kitaplarda iki lider de cihat hareketin başlatan kişiler olarak övülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ders Kitapları
- İbranice
- Doron, Akiva, Eva Frenkel. Mi-Dor le-Dor [Nesilden Nesile], Bölüm 2. Kudüs: Misrad ha-hinukh veha-tarbut, 1991.
- Doron, Akiva, Eva Frenkel. Mi-Dor le-Dor [Nesilden Nesile], Bölüm 3. Kudüs: Misrad ha-hinukh veha-tarbut, 1998. Kas, Jacob, Mosche Hershko. Yisrael veha-‘Amim [İsrail ve (Diğer) Halklar], Bölüm 2. Tel-Aviv: Tel Aviv Dvir, 1974.
- Orli, Iloni. ve-Ele Toldot: ha-Yehudim ba-Yemey ha-Beynayim [İşte Tarih: Ortaçağda Yahudiler]. Ramat Aviv: Matach, 2013.
- Prentel, Miryam. Me’ayel Taşevats: Mifgaş ha-Tarbuyot beyn Yahdut uv-Islam ba-Yemey ha-Beynayim [Bulmaca Çözer: Ortaçağda Yahudilik ile İslam Arasında Kültürlerin Buluşması]. Kudüs: Hebrew University of Jerusalem, 2000.
- Shavit, Shelomoh, Tsipi Eldar. Toldot Yisrael veha-‘Amim [İsrail ve (Diğer) Halkların Tarihi], Bölüm 2. Kudüs: Maalot, 1987.
- Tabibiyan, Ketsi’ah, Sharon Arad. Masa’ el ha-‘Avar: ‘Olamot Nifgaşim, Me’ot 5-16 [Geçmişe Yolculuk: Dünyalar Karşılaşıyor, 5.-16. Yüzyıllar]. Ramat Aviv: Matach, 2011.
Ayrıntılar
Birincil Dil
İngilizce
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Ocak 2018
Gönderilme Tarihi
15 Ekim 2017
Kabul Tarihi
27 Kasım 2017
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2017 Sayı: 2