Research Article

The Process of the Disengagement of Palestine in Turkish Diplomatic Archive Documents

Number: 18 December 31, 2025
TR EN

Türk Diplomatik Arşiv Belgelerinde Filistin’in Taksim Süreci

Öz

Ortadoğu’nun en önemli sorunlarından olan ve halen daha çözüm bulunamayan Filistin-İsrail sorununda, Osmanlı Devleti’nin çöküşüyle beraber, 20. Yüzyılın başlarından itibaren önemli gelişmeler yaşandı. Balfour Deklarasyonu ve İngiliz manda yönetimi döneminde bölgeye yönelik artan Yahudi göçleri zamanla Arap ve Yahudiler arasında çatışmaya evrildi. Özellikle de İkinci Dünya Savaşı sonrası ABD’nin de Yahudiler lehine meseleye dahil oluşu dengeleri Yahudiler lehine değiştirdi. Bu dönemde bölgeye gönderilen komisyonlar, komisyonların hazırladığı raporlar, İngilizlerin izlediği politika ve Araplarla Yahudilerin bu süreçteki tavırları dünyanın farklı bölgelerindeki Türk diplomatları tarafından Türk Dışişleri Bakanlığı’na rapor olarak gönderiliyordu. Savaş sonrası dönemde, Filistin meselesindeki çözümsüzlük nedeniyle İngiltere konuyu 1947’de BM’ye taşıma kararı aldı ve aynı yıl içerisinde BM Filistin’in Araplar ve Yahudiler arasında taksim edilmesini kararlaştırdı. Türkiye içinde bulunduğu hassas dengeler nedeniyle süreci yakında takip etti. Avrupa ülkeleri ve BM daimi temsilciliğinden gelen raporlardan da yararlanarak politika belirlemeye çalıştı. Bir taraftan Sovyet tehdidi nedeniyle ABD ve İngiltere politikalarına muhalif olmamaya çalışırken, diğer taraftan da Arapların gücendirilmemesi amaçlanıyordu. Bu çalışmada, Filistin’in taksim sürecinde BM’de yaşananlar, Yahudi ve Arapların komisyonlarda dile getirdiği iddialar, özellikle batılı büyük devletlerin tavrı ve Türkiye’nin taksim tartışmaları sürecinde pozisyonu, Dışişleri Bakanlığı arşivlerinde bulunan Türk diplomatlarının raporlarına dayanılarak ortaya konulmaya çalışıldı. Son olarak, taksim kararının BM’de onaylanmasının ardından Filistin’de yaşanan gelişmeler ve Arap-Yahudi çatışmaları da Kudüs konsolosluğundan gelen rapor ve telgraflar doğrultusunda çalışmaya eklendi.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Genelkurmay Başkanlığı Askerî Tarih Stratejik Etüt Dairesi Başkanlığı Arşivi (ATASE), İkinci Dünya Harbi Kataloğu, ATASE, İDH, K.9, G.030, B.20-51.
  2. Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi (DBTDA), Fon Kodu: 522- Kutu: 2775- Gömlek: 23335- Sıra: 2. DBTDA, 522-2773-21785-1. DBTDA, 522-2703-22424-1. DBTDA, 522-2685-23267-1. DBTDA, 522-2685-22288-1. DBTDA, 522-2685-22287-1. DBTDA, 522-2685-21626-1. DBTDA, 522-2203-22413-1. DBTDA, 522-2776-23507-2. DBTDA, 522-2776-23517-1. DBTDA, 522-2850-20481-1. DBTDA, 538-2800-20397-10. DBTDA, 522-2773-21781-1. DBTDA, 522-2773-21780-1. DBTDA, 522-2784-23366-6. DBTDA, 522-277423437-1. DBTDA, 522-2850-22286-1. DBTDA, 522-2775-23335-1. DBTDA, 522-2703-22411-3. DBTDA, 522-2775-23333-1. DBTDA, 522-2775-23349-3. DBTDA, 522-2850-22369-1. DBTDA, 522-2850-22276-1. DBTDA, 522-2850-22369-4. DBTDA, 522-2774-23429-7. DBTDA, 522-2774-23429-6. DBTDA, 522-2775-23349-2. DBTDA, 522-2775-23344-1 DBTDA, 522-2775-23336-1.
  3. Armaoğlu, Fahir. Filistin Meselesi ve Arap-İsrail Savaşları (1948-1988), Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1991.
  4. Yiğit, A. Ata, “Filistin Meselesinin Kronikleşmesi (1918-1948)”. Türk Dünyası Araştırmaları, no: 123, (2019): 391-414.
  5. Baş, Arda. “Filistin Uzlaştırma Komisyonu ve Türkiye,” Tarih Dergisi, no. 69 (2019): 135-168.
  6. Duran, Mehmet Ali. “Filistin’de Yaşanan Arap-Yahudi Çatışmaları Özelinde Peel Komisyonu Kararları ve Arapların Türkiye’den Beklentileri (1929-1939).” Filistin Araştırmaları Dergisi, no. 10 (2021): 57-80.
  7. Erhan Çağrı - Kürkçüoğlu Ömer, “Filistin Sorunu,” Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (1919-1980), ed. Baskın Oran, 635-641. İstanbul: İletişim Yayınları, 2005.
  8. Fildiş, T., Ayşe. “Birleşmiş Milletler’in Taksim Kararı ve İsrail Devleti’nin Yaratılışı,” Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, no. 14 (2012): 337-348.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Political History (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 31, 2025

Submission Date

March 3, 2025

Acceptance Date

December 22, 2025

Published in Issue

Year 1970 Number: 18

Chicago
Topçu, İlyas. 2025. “Türk Diplomatik Arşiv Belgelerinde Filistin’in Taksim Süreci”. Bulletin of Palestine Studies, nos. 18: 136-69. https://doi.org/10.34230/fiad.1650267.

 This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International LicenseClick for more information.

Indexes / Databases: SCOPUS| EBSCO| INDEX ISLAMICUS| MLA | INDEX COPERNICUS | CEEOL | SCIENTIFIC INDEXING | DRJI | İSAM | ASOS İNDEKS

Filistin Araştırmaları Dergisi- FAD

[Bulletin of Palestine Studies]

[כתב העת ללימודים פלסטיניים]

[مجلة دراسات فلسطينية ]

ISSN: 2587-2532

E-ISSN 2587-1862 

www.filistin.org