İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri ve Haçlı Seferleri ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri

Selim Tezcan; Mehmet Sadık Gür; Alper Sarıbaş

TR

İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri ve Haçlı Seferleri ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri

Abstract

Öz: Bu çalışma Selçuklu tarihinin, Selçukluların Filistin ve Kudüs’teki hâkimiyet dönemlerinin ve Haçlı Seferleri ile Haçlılara karşı cihat hareketinin başlamasında oynadıkları rolün İsrail’de bugüne kadar yayınlanmış olan İbranice ve Arapça tarih ders kitaplarında nasıl işlendiğini ele almak ve kitaplardaki Türk imgesine bu açıdan ışık tutmak amacını taşımaktadır. Arapça kitapların tersine, İbranice ders kitaplarında Selçuklu tarihine Haçlı Seferleri tarihinden bağımsız olarak hemen hiç yer verilmemektedir. Haçlı Seferleri bağlamında da İbranice kitaplarda Selçukluların ele geçirdikleri Filistin ve Kudüs’te Hristiyanlara uyguladıkları baskılar ve Hristiyan hacılara çıkardıkları zorluklar ile Haçlı Seferlerinin başlamasına neden oldukları ileri sürülmektedir. Arapça kitapların çoğunluğu bu açıklamayı benimsememekte ve daha çok seferlerdeki çeşitli aktörlerin maddi saiklerine vurgu yapmaktadır. Selçukluların Suriye ve Filistin’e hâkim olmalarının Erken Ortaçağdan beri yolunda giden Hristiyan-Müslüman ilişkilerine ve Akdeniz ticaretine zarar verip kesintiye uğrattığı, bu durumun da ancak Haçlıların bölgeye hâkim olmasıyla düzeldiği yolundaki analizlerde de İbranice kitapların Selçuklulara yönelik bu olumsuz bakışı yansımaktadır. Arapça kitaplarda ise benzeri bir analize rastlanmamaktadır. İbranice ve Arapça kitaplar Zengi ve Nureddin Mahmud’un Haçlılara karşı mücadelelerine de yer vermekte, kimi İbranice kitaplar Zengilerin cihat hareketini diğer Müslüman beylikler üzerindeki güçlerini genişletmek için araçsallaştırdığı yolunda eleştirel bir yaklaşım benimserken Arapça kitaplarda iki lider de cihat hareketin başlatan kişiler olarak övülmektedir.

Keywords

İsrail,Tarih Ders Kitapları,Selçuklular,Kudüs,Haçlı Seferleri

References

Ders Kitapları
İbranice
Doron, Akiva, Eva Frenkel. Mi-Dor le-Dor [Nesilden Nesile], Bölüm 2. Kudüs: Misrad ha-hinukh veha-tarbut, 1991.
Doron, Akiva, Eva Frenkel. Mi-Dor le-Dor [Nesilden Nesile], Bölüm 3. Kudüs: Misrad ha-hinukh veha-tarbut, 1998. Kas, Jacob, Mosche Hershko. Yisrael veha-‘Amim [İsrail ve (Diğer) Halklar], Bölüm 2. Tel-Aviv: Tel Aviv Dvir, 1974.
Orli, Iloni. ve-Ele Toldot: ha-Yehudim ba-Yemey ha-Beynayim [İşte Tarih: Ortaçağda Yahudiler]. Ramat Aviv: Matach, 2013.
Prentel, Miryam. Me’ayel Taşevats: Mifgaş ha-Tarbuyot beyn Yahdut uv-Islam ba-Yemey ha-Beynayim [Bulmaca Çözer: Ortaçağda Yahudilik ile İslam Arasında Kültürlerin Buluşması]. Kudüs: Hebrew University of Jerusalem, 2000.
Shavit, Shelomoh, Tsipi Eldar. Toldot Yisrael veha-‘Amim [İsrail ve (Diğer) Halkların Tarihi], Bölüm 2. Kudüs: Maalot, 1987.
Tabibiyan, Ketsi’ah, Sharon Arad. Masa’ el ha-‘Avar: ‘Olamot Nifgaşim, Me’ot 5-16 [Geçmişe Yolculuk: Dünyalar Karşılaşıyor, 5.-16. Yüzyıllar]. Ramat Aviv: Matach, 2011.

Tabibiyan, Ketsi’ah, Shoshi Miran. Masa’ el ha-‘Avar: Mi-Yemey ha-Beynayim ve-‘ad ha-‘Et ha-Hadaşa [Geçmişe Yolculuk: Ortaçağdan Yakınçağa]. Ramat Aviv: Matach, 1997.
Tcherikover, Victor. Historya Klalit [Genel Tarih], Cilt 4. Tel Aviv: Tcherikover, 1970.
Toury, Jacob. Yemey ha-Beynayim veha-Zeman ha-Hadaş [Ortaçağ ve Yakınçağ]. Kudüs: Kariyat Sefer, 1951.
Ziv, Mikhal, Haim Hillel Ben-Sason, Jacob M. Landau. Divrey ha-Yamim [Kronikler], Cilt 2. Haifa: Yuval, 1959.
Arapça Abraham, Heyyiz, ez-Zahir Abdulkerim. et-Tarih li’s-Sufuf es-Sadise [6. Sınıflar İçin Tarih]. en-Nasıra: Dar en-Nahda 1974.
Abu Manah, Butros. et-Tarih li’s-Sufuf es-Sabi’a [7. Sınıflar İçin Tarih]. en-Nasıra: Dar en-Nahda, 1974.
Barguti, Said, Yusuf Zu’bi. Durus fi’t-Tarih li’s-Saff es-Sabi’ [7. Sınıf İçin Tarih Dersleri]. Kudüs: Vizaret el-Ma’arif ve’t-Takafe, 2004.
Gabn, Ahmet. Fusul fi Tarih el-İslam [İslam Tarihinden Fasıllar]. Kefr Yasif: Dar el-Hakika, 2010.
Araştırma Eserleri
Aızharkyn, Alyimidin K. “Kırgızistan’daki Ortaokul, Lise Tarih Ders Kitaplarında Türkiye Tarihinin Okutulması.” Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi 2 (2012): 79-83.
Alibašić, Ahmet. “Images of the Ottomans in History Textbooks in Bosnia and Herzegovina.” İslâm Araştırmaları Dergisi 17 (2007): 103-137.
Alpargu, Mehmet. “Türkiye ve Azerbaycan Tarih Ders Kitapları Üzerine Bazı Gözlemler.” Atatürk Dergisi 5 (2007): 1-13. Ayanoğlu, Betül. “Türk-Yunan Tarih Ders Kitaplarında Karşılaştırmalı Öteki.” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, 2011.
Balta, Evren, Süheyla Demir. “Tarih, Kimlik ve Dış Politika: Rusya Federasyonu Güncel Tarih Ders Kitaplarında Osmanlı-Türk İmajı.” Bilig 76 (2016): 1-31.
Batan, Mehmet. İran İslâm Cumhuriyeti İlk ve Ortaöğretim Ders Kitaplarında Türkler ve Türk İmajı. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul, 2011.
Biljali, Şener. “Makedonya Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitaplarında Osmanlı İmajı.” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi, 2007.
Çelik, Hülya, M. Bilal Çelik. “Devrim Sonrası İran Ortaokul Tarih Ders Kitaplarında Türklere İlişkin Söylemlerin Analizi”, Türk Tarih Eğitimi Dergisi, 2015, cilt: 4, ss. 202-224.
Davarcı, Âlim. Alman İlk ve Orta Öğretim Tarih Ders Kitaplarında Metodoloji ve Türk İmajı Üzerine Bir Araştırma. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi, 2006.
Deveci Bozkuş, Yıldız, “Ermeni Tarih Ders Kitaplarında Türk İmgesi.” Yeni Türkiye 60 (2014): 1-45.
Deveci Bozkuş, Yıldız, “Ermeni Tarih Ders Kitaplarında 1915 Olayları”, Tesam Akademi Dergisi, 2015, cilt: 2, ss. 89-105. Deveci Bozkuş, Yıldız. Ermeni Ders Kitaplarında “Türkler”. Ankara: TEPAV, 2016.
Erdönmez, Celâl. “Kıbrıs Tarihi Ders Kitaplarında Osmanlı Devrinde Kıbrıs’a Yapılan Sürgünlerle İlgili Bazı Tespitler.” SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 15 (2007): 65-90.
Erözden, Ozan. “Hırvatistan Tarih Ders Kitaplarında Osmanlı-Türk İmajı.” İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 50 (2014): 39-54.
Gatina, Venera. “Rus Tarih Ders Kitaplarında Osmanlı/Türk İmgesi.” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, 2009.
Gökdemir, Zehra Betül. “Suudi Arabistan Ders Kitaplarında Türkler ve Türk İmajı.” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2010.
Göksun, Yenal. “Suriye İlk ve Ortaöğretim Ders Kitaplarında Türkler ve Türk İmajı.” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2011.
Housley, Norman. Contesting the Crusades. Oxford: Blackwell, 2006.
İsov, Mümin. “Bulgaristan Tarih Ders Kitaplarında Türk Azınlığın Yerine İlişkin Bazı Gözlemler.” Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi 3 (2014): 37-51.
Kapar, Mehmet Ali. “Sovyetler Birliği Dönemi Ders Kitaplarında Eskiçağ Tarihi ve Eski Türk Tarihi’nin Öğretimi.” USAD 5 (2016): 239-252.
Kınıklıoğlu, Suat. “Images and Representations of Turks and Turkey in Soviet History Textbooks.” International Textbook Research 29 (2007): 259 – 271.
Koçoğlu, Yasemin. “Barışın Aracı Olarak Tarih Ders Kitapları: Türk-Yunan Tarih Ders Kitapları Örneklemi.” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, 2014.
Köstüklü, Nuri. “Kıbrıs Rum Kesimi Tarih Ders Kitaplarında ‘Türk’ Ve ‘Türkiye’ İmajı.” Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Kongresi (17- 19 Mayıs 2013), Saraybosna, Bosna Hersek.
Maharramova Cengiz, Nigar. “Sovyet Rusya Tarih Ders Kitaplarında Türk İmajı.” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, 2016.
Muhasılovıć, Jahja. “Bosna Hersek Güncel Tarih Ders Kitaplarında Osmanlı/Türk İmajı.” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, 2015.
Naveh, Eyal, “La imagen de Europa y del mundo árabe-islámico en el currículo escolar y los libros de texto de historia en Israel” [İsrail’deki Okul Müfredatı ve Tarih Ders Kitaplarında Avrupa ve Arap-İslam Dünyası İmgesi]. Conociendo al otro: El islam y Europa en sus manuales de historia, ed. Luigi Cajani. Madrid: Fundación ATMAN, 2008.
Podeh, Elie. The Arab-Israeli Conflict in Israeli History Textbooks, 1948-2000. Westport, CT: Bergin & Garvey, 2002.
Pingel, Falk. The European Home: Representations of 20th Century Europe in History Textbooks. Strasbourg: Council of Europe, 2000.
Pingel, Falk. UNESCO Guidebook on Textbook Research and Textbook Revision, Second Edition. Paris and Braunschweig: UNESCO and Georg Eckert Institute, 2010.
Pırıcký, Gabriel. “The Ottoman Age in Southern Central Europe as Represented in Secondary School History Textbooks in the Czech Republic, Hungary, Poland and Slovakia.” Journal of Educational Media, Memory, and Society 5 (2013): 108-129.
Slater, John. Teaching History in the New Europe. London and New York: Council of Europe, 1995.
Stradling, Robert. Teaching 20th Century European History. Strasbourg: Council of Europe, 2001.
Şimşek, Ahmet, Nigar Maharramova Cengiz. “Rusya Tarih Ders Kitaplarında Türk-Osmanlı İmgesi.” Türk Tarih Eğitimi Dergisi 4 (2015): 225-258.
Tak, İsa, Nurses Yıldız. “1980–1990 Yılları Arasında Bulgaristan’da İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumlarında Okutulan Tarih Ders Kitaplarında Türk ve Osmanlı Algısı.” Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 2 (2014), 67-100.
Tuncer, Fatih Fuat. “Kosova Tarih Ders Kitaplarında Osmanlı/Türk İmajı.” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Antalya: Akdeniz Üniversitesi, 2012.
Ulubaş, Mahmut. “Günümüz Amerikan Tarih Ders Kitaplarında Türk Tarihi ile İlgili Konuların Ele Alınışı Üzerine Bir İnceleme.” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi, 2009.
Ural, Selçuk. “Makedonya’da 6, 7 ve 8. Sınıf Türkçe Tarih Ders Kitaplarında Osmanlı-Türk Algısı.” Tarih Okulu Dergisi 7 (2014): 797-826.
Yıldız, Nurses. “1980-1990 Yılları Arasında Bulgaristan'da İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumlarında Okutulan Tarih Ders Kitaplarında Türk ve Osmanlı Algısı” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi, 2008.
Yiğit, Mehmet. “Arap Ülkelerinde Okutulan Lise Tarih Ders Kitaplarında Türkler (Ürdün ve Suriye Örneği).” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi, 2009. Žunić, Mirna. “Hırvatistan'da Tarih Ders Kitaplarında Osmanlı İmajı.” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi, 2008.

Details

Primary Language

English

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Selim Tezcan
ANKARA SOSYAL BİLİMLER ÜNİVERSİTESİ
Türkiye

Mehmet Sadık Gür

Alper Sarıbaş

Publication Date

January 30, 2018

Submission Date

October 15, 2017

Acceptance Date

November 27, 2017

Published in Issue

Year 2017 Number: 2

IZ

https://izlik.org/JA62UZ84AU

Cite

RIS / Bibtex

APA

Tezcan, S., Gür, M. S., & Sarıbaş, A. (2018). İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri ve Haçlı Seferleri ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri. Bulletin of Palestine Studies, 2, 103-133. https://izlik.org/JA62UZ84AU

AMA

1.Tezcan S, Gür MS, Sarıbaş A. İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri ve Haçlı Seferleri ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri. BPS. 2018;(2):103-133. https://izlik.org/JA62UZ84AU

Chicago

Tezcan, Selim, Mehmet Sadık Gür, and Alper Sarıbaş. 2018. “İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri Ve Haçlı Seferleri Ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri”. Bulletin of Palestine Studies, nos. 2: 103-33. https://izlik.org/JA62UZ84AU.

EndNote

Tezcan S, Gür MS, Sarıbaş A (January 1, 2018) İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri ve Haçlı Seferleri ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri. Bulletin of Palestine Studies 2 103–133.

IEEE

[1]S. Tezcan, M. S. Gür, and A. Sarıbaş, “İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri ve Haçlı Seferleri ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri”, BPS, no. 2, pp. 103–133, Jan. 2018, [Online]. Available: https://izlik.org/JA62UZ84AU

ISNAD

Tezcan, Selim - Gür, Mehmet Sadık - Sarıbaş, Alper. “İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri Ve Haçlı Seferleri Ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri”. Bulletin of Palestine Studies. 2 (January 1, 2018): 103-133. https://izlik.org/JA62UZ84AU.

JAMA

1.Tezcan S, Gür MS, Sarıbaş A. İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri ve Haçlı Seferleri ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri. BPS. 2018;:103–133.

MLA

Tezcan, Selim, et al. “İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri Ve Haçlı Seferleri Ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri”. Bulletin of Palestine Studies, no. 2, Jan. 2018, pp. 103-3, https://izlik.org/JA62UZ84AU.

Vancouver

1.Selim Tezcan, Mehmet Sadık Gür, Alper Sarıbaş. İsrail Tarih Ders Kitaplarının (1948-2014) Gözünden Selçuklular: Filistin-Kudüs Hâkimiyetleri ve Haçlı Seferleri ile Cihat Hareketinin Başlangıcındaki Rolleri. BPS [Internet]. 2018 Jan. 1;(2):103-3. Available from: https://izlik.org/JA62UZ84AU