Filistin Konulu Modern Arap Şiirinde Sembolizm Unsuru Olarak Tarihî Şahsiyetler

Modern Arabic poetry, especially since the mid-20th century, began to address the Palestinian issue both as a theme of resistance and as a projection of collective memory. In this process, historical figures have begun to occupy a central role in poetry as symbolic elements, thus becoming both carriers of cultural heritage and metaphorical representatives of modern resistance. This article examines how historical figures such as Antarah b. Shaddād, Rabiʿa b. Mukaddem, Burrāq, Urqūb, Zerqā al-Yamāmah, Muʿāwiya b. Abī Sufyān, and Caliph al-Muʿtāmṣim Billāh are symbolized in modern Arabic poetry dealing with Palestine. It analyzes which aspects of their historical identities are foregrounded and explores the layers of meaning these figures assume within poetic discourse. Furthermore, the article investigates how these personalities are reconstructed within the context of contemporary struggle and how they are associated with notions of national identity, resistance, hope, and justice. This analysis in the context of intertextual references, the reflection of collective memory in poetry, and the search for historical legitimacy reveals a narrative structure in which history and symbolism are intertwined in modern Arabic poetry. During the 20th century, political repression, censorship, and the threat of authoritarian regimes against poets in the Arab world led them to seek new modes of expression. One of the literary approaches they adopted was symbolism. Originally a western literary movement, symbolism is the art of expressing emotions and ideas not through direct depiction, but by referring to their nature and using inexplicable symbols to evoke them in the mind. Symbolism began to gain popularity in Arabic literature from the early 20th century onwards, and many poets and writers began producing literary works under the influence of this movement. Following the loss of Palestine and the successive defeats suffered by the Arab states in the face of Israel, a profound sense of anguish permeated the consciousness of many Arab poets, an anguish that was vividly reflected in their poetic expressions. The pain and torment arising from the inability to safeguard Palestine evoked in them memories of analogous sufferings experienced throughout their own history. Consequently, these poets frequently employed historical figures from the Arab past as symbolic elements within their works. Although numerous poets addressed this theme, the present study focuses on six twentieth-century poets whose poetry embodies these poets: Ibrahim Tuqan, Fadwa Tuqan, Amal Dunqul, Omar Abu Risha, Izz al-Din al-Manasirah, and Mamduh Advan.

Modern Arap şiiri, özellikle 20. yüzyılın ortalarından itibaren Filistin meselesini hem bir direniş teması hem de kolektif hafızanın bir izdüşümü olarak ele almaya başlamıştır. Bu süreçte tarihî şahsiyetler, sembolik birer unsur olarak şiirin merkezinde yer almaya başlarken hem kültürel birer mirasın taşıyıcısı hem de modern direnişin metaforik temsilcileri haline gelmişlerdir. Bu makalede, Filistin konulu modern Arap şiirinde Antere b. Şeddâd, Rebî‘a b. Mukeddem, Burrâk, Urkub, Zerkâu’l-Yemâme, Hz. Muâviye ve Halife Mu‘tasım Billah gibi tarihî şahsiyetlerin nasıl sembolize edildiği, hangi tarihsel yönlerinin öne çıktığı ve bu figürlerin şiirsel söylemde üstlendikleri anlam katmanları incelenmiştir. Ayrıca bu şahsiyetlerin çağdaş mücadele bağlamında nasıl yeniden inşa edildikleri analiz edilmiş; bu sembollerin ulusal kimlik, direniş, umut ve adalet kavramlarıyla nasıl ilişkilendirildikleri ortaya konulmuştur. Metinlerarası göndermeler, kolektif hafızanın şiire yansıması ve tarihsel meşruiyet arayışı bağlamında yapılan bu analizler, modern Arap şiirinde tarih ve sembolizmin iç içe geçtiği bir anlatı yapısını gözler önüne sermektedir. 20. yüzyıl mabeyninde Arap dünyasında şairlere yönelik siyasî baskılar, sansür ve otoriter rejimlerin tehdidi, bu şairleri ifade biçimlerinde yeni yollar aramaya sevk etmiştir. Onların buldukları yollardan birisi de sembolizm akımıydı. Aslen Batı kökenli olan bu akım, duygu ve düşünceleri doğrudan betimleme yoluyla değil; onların doğasına atıfta bulunarak ve onları zihinde uyandırmak için açıklanamayan semboller kullanarak ifade etme sanatıdır. Bu akım, 20. yüzyılın başlarından itibaren Arap edebiyatında rağbet görmüş; birçok şair ve yazar, bu akımın etkisinde edebî eserler ortaya koymaya başlamışlardır. Filistinin kaybedilişi ve Arap devletlerinin İsrail karşısında art arda aldıkları yenilgiler sonrasında Arap şairlerin çoğunun yüreğinde bir sancı oluşmuş ve bu sancı onların şiirlerine de yansımıştır. Filistin’e sahip çıkamamanın verdiği acı ve ızdırap onlara kendi geçmişlerinde yaşadıkları benzer acıları hatırlatmıştır. Bundan dolayı onlar zaman zaman şiirlerinde kendi tarihlerinde yaşamış şahsiyetleri birer sembolik unsur olarak kullanmışlardır. Sayıları çok olmakla birlikte çalışmamızda 20. yüzyılda yaşamış altı şairin konu bağlamındaki şiirleri ele alınmıştır. Bu şairler: İbrahim Tukan, Fedva Tukan, Emel Dunkul, Ömer Ebû Rîşe, İzzuddin el-Manasırah ve Memduh Advan’dır.