Osmanlı Kudüs’ünde Mülkiyetin İzinde: Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil Mahallelerinde Tapu İşlemleri (1875-1917)*.

This study aims to offer a new perspective on the Ottoman property system by examining property relations and land registration practices in Ottoman-era Jerusalem at a micro level. The primary source of the research is the Jerusalem Court Record Registers (Zabıt Kayıt Defterleri), which document individual property relations, local administrative practices, and the impacts of the Tanzimat reforms at the local level. These registers not only shed light on how property policies were implemented in Jerusalem but also provide valuable insights into the socio-economic and cultural dynamics of the period. The study seeks to understand the effects of Ottoman property policies on local communities and to offer a complementary perspective to the predominantly macro-level analyses in existing literature. The research examines a total of 45 court record registers kept in Jerusalem, focusing on their structural and content features. This analysis explores the transition from traditional Ottoman tahrir (survey) registers to printed land registration records and relates this shift to the administrative changes unique to the 19th century Ottoman governance. Specifically, the study compares land registration practices in the Bab al-Hitta and Bab al-Khalil neighborhoods, analyzing the religious, ethnic, and social dimensions of property ownership and relations in these areas. The findings reveal that the Tanzimat reforms not only restructured the central administrative framework but also profoundly transformed local social and economic relations. The reliance on an personal declaration-based system in land registration was found to enhance flexibility in local practices. This article makes a significant contribution in the literature by providing a detailed examination of the localized impacts of Ottoman property policies in a strategically important city like Jerusalem.

Bu çalışma, Osmanlı dönemi Kudüs’ündeki mülkiyet ilişkilerini ve tapu uygulamalarını mikro düzeyde inceleyerek Osmanlı mülkiyet sistemine ilişkin yeni bir perspektif sunmayı amaçlamaktadır. Araştırmanın temel kaynağını, bireysel mülkiyet ilişkileri, yerel idari uygulamalar ve Tanzimat reformlarının yerel düzeydeki etkilerini belgeleyen Kudüs Zabıt Kayıt Defterleri oluşturmaktadır. Bu defterler, Kudüs’teki mülkiyet politikalarının nasıl uygulandığını aydınlatmanın yanı sıra dönemin sosyo-ekonomik ve kültürel dinamiklerine dair değerli bilgiler sunmaktadır. Çalışma, Osmanlı mülkiyet politikalarının yerel topluluklar üzerindeki etkilerini anlamayı ve mevcut literatürde genellikle makro düzeyde ele alınan analizlere tamamlayıcı bir bakış açısı getirmeyi hedeflemektedir. Araştırmada, Kudüs’te tutulmuş toplam 45 zabıt kayıt defteri, şekilsel ve içeriksel özellikleri açısından incelenmiştir. Bu inceleme, geleneksel Osmanlı tapu-tahrir defterlerinden matbu tapu kayıtlarına geçiş sürecini ve bu geçişin Osmanlı idari sistemindeki 19. yüzyıla özgü değişimlerle ilişkisini anlamayı amaçlamaktadır. Özellikle Babü’l-Hıtta ve Babü’l-Halil mahallelerindeki tapu işlemleri karşılaştırılarak, bu bölgelerdeki mülkiyet ve mülkiyet ilişkilerinin dini, etnik ve toplumsal boyutları detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Çalışmanın bulguları, Tanzimat reformlarının yalnızca merkezî idari yapıyı değil, aynı zamanda yerel düzeydeki sosyal ve ekonomik ilişkileri de dönüştürdüğünü göstermektedir. Tapu kayıtlarında bireysel beyan esasına dayalı sistemin, yerel uygulamalarda esnekliği artırdığı tespit edilmiştir. Bu makale, Osmanlı mülkiyet politikalarının Kudüs gibi stratejik bir şehirdeki yerel düzeydeki etkilerini ayrıntılı bir şekilde inceleyerek, özgün bir katkı sunmaktadır.