Filistin Cephesinde Türk ve İngiliz Ordularındaki Askerin Günlük İstihkakı: Tayınat-ı Yevmiye – Rasyon Karşılaştırması

Ahmet Akter

doi:10.34230/fiad.817525

Filistin Cephesinde Türk ve İngiliz Ordularındaki Askerin Günlük İstihkakı: Tayınat-ı Yevmiye – Rasyon Karşılaştırması

Öz

Orduların silah ve mühimmat yanında en önemli ihtiyaçlarından biri yiyecektir. Bu konunun daha iyi anlaşılması için bir askerin günlük istihkakın ne olduğunu anlamak önem kazanmaktadır. Askere verilecek günlük istihkakın temininde kullanılan yerinden tedarik yönteminin sivil nüfus üzerinde yarattığı etki sonucunda halkın erzak tüketimini de kontrol altına almak zorunluluğu oluşmuştur. Bu nedenle bazı yiyecek maddelerinin tüketimi kontrol altına alınarak özellikle büyük şehirlerde halkın da günlük tüketeceği erzak miktarı belirlenmiştir. Erzak temininin yetersiz kaldığı bazı bölgelerde Ordular sivil nüfusa yardımcı olmak zorunda kalmıştır. Bugüne kadar yerli ve yabancı literatürde günlük istihkak konusunda çok fazla araştırma olmadığı görülmektedir. Bu yazıda Birinci Dünya Savaşında özellikle Türk askerinin günlük istihkakı belirlenmeye çalışılmıştır. Osmanlı arşiv belgeleri ile İngiliz arşiv belgeleri karşılaştırılarak Filistin Cephesinde yaşanan durum anlaşılmaya çalışılmıştır. İngiliz arşivindeki raporların incelenmesi esnasında İngiliz askeri yanında müttefik Alman askerinin günlük istihkakı ile ilgili bilgilere de ulaşılmıştır. Bu sayede iki ordunun günlük istihkakını karşılaştırmak imkânı oluşmuştur. Günlük istihkak için üç öğün yemekte kullanılacak ekmek, et, sebze, meyve ve tuz/baharat gramajlarıyla belirlenmiş, ayrıca ikame malzemeler de tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Belgeler İngiliz Arşivi Foreign Office (FO) 141-456 Political and Economic İntelligence Summary(Enemy Territory)
Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Arşivi (ATASE)
Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Arşivi (ATASE), Birinci Dünya Harbi Kataloğu (BDH), Kutu(K): 555, Fihrist(F): 150, Gömlek(G): 2157-005-005.
ATASE, BDH, K: 1252, F: 489, G: 7-1a. ATASE, BDH, K: 1252, F: 489, G: 14-1a ATASE, BDH, K: 1252, F: 489, G: 14-2 ATASE, BDH, K: 1265, F: 557, G: 16. ATASE, BDH, K: 1318, K: 762, F: 7-1.
Kitaplar Akbay, Cemal, Osmanlı İmparatorluğu’nun Siyasi ve Askeri Hazırlıkları İle Harbe Girişi, 2. Baskı, ATASE Yay., Ankara, 2014
Aydın, Erdoğan, Osmanlı’nın Son Savaşı (Turan Hayalinden Sevr’e), Literatür Yay., İstanbul, 2012
Bayur, Yusuf Hikmet, Türk İnkılabı tarihi, Cilt III 1914-1918 Genel Savaşı, Kısım IV Savaşın sonu, TTK Yay., 1983
Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi Sina-Filistin Cephesi, IV ncü Cilt 2 nci Kısım, ATASE Yay., Ankara, 1986

Cemal Paşa, Anılarım, 1913-1922, (Haz. Fahri Parin), Paraf Yay., İstanbul, 2010
Erden, Ali Fuat, Birinci Dünya Harbi’nde Suriye Hatıraları, İş Bankası Yay., İstanbul, 2003
Erickson, Edward J., 1. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Ordusu, Çanakkale, Kutü’l-Amare, Gazze ve Megiddo Muharebeleri, İş Bankası Yay., İstanbul, 2009
Erkan-ı Harbiye Binbaşısı Vecihi, Filistin Ricatı, Matbaa-i Askeriye, Dersaadet, 1337
Fraser, T. G., Andrew Mango, Robert McNamara, Modern Ortadoğu’nun Kuruluşu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2011
Friedman, Isaiah, British Pan-Arab Policy, 1915–1922 A Critical Appraisal, Routledge, New York, 2017
Gyllenbok, Jan, Encyclopaedia of Historical Metrology, Weights, and Measures, Volume 3, Springer International Publishing_Birkhäuser, 2018
Hinz, Walter, İslamda Ölçü Sistemleri, Marmara Üni. Yay., İstanbul, 1990.
Hornby, A. S., Oxford Advence Learner’s Dictionary of Current English, Oxford University Press, London, 1974.
Hornby, A. S., Oxford Advence Learner’s Dictionary of Current English, Fifth Edition, Oxford University Press, London, 1995.
Hutchison, Robert, Food and the Principles of Dietetics, Fourth Edition, William Wood and Company, New York, 1916
Kabacalı, Alpay, Cemal Paşa, Hatıralar (Bahriye Nazırı ve 4. Ordu Kumandanı), İş Bankası yay., İstanbul, 2001
Kedourie, Elie, In the Anglo-Arab Labyrinth The McMahon-Husayn Correspondence and Its Interpretations 1914-1939, Routledge, New York, 2014.
Köstüklü, Nuri, Vatan Savunmasında Mevlevihaneler (Balkan Savaşlarından Milli Mücadeleye), ATAM yay., Ankara 2010
Lieshout, Robert H., The British and the Middle East The Arab Question, 1914–1919, london-New York, I.B.Tauris, 2016
Lugat-ı Tıb, Fransızcadan Tercüme, Cemiyet-i Tıbbiye-i Osmaniye, İstanbul, 19 Ağustos 1316, 6 Cumadelevvel 1318
Lugat-ı Tıbbiye, Mekteb-i Şahane-i Tıbbiye Matbaası, İstanbul, 2 Rebiülahir 1290, Massey, William Thomas, Allenby’s Final Triumph, Constable and Company LTD, London, 1920
Mirliva Sedat (Korgeneral Ahmet Sedat Doğruer), Filistine Veda (Yıldırım Ordularının Bozgunu), Yeditepe Yay. İstanbul, 2009
Montgomery, Rex, Thomas W. Conway, Arthur A. Spector, Biyokimya, Çev. Nilgün Altan, Palme yay., Ankara, 2000.
Osborne, Eric W., Britain's Economic Blockade of Germany, 1914-1919, Routledge, London-New York, 2004
Paris, Timothy J., In Defence of Britain's Middle Eastern Empire A Life of Sir Gilbert Clayton, Sussex Academic Press, Eastbourne, 2016
Sanders, Liman Von, Türkiye’de Beş Yıl, Yeditepe yay., 3. Baskı, İstanbul, 2007
Selek, Sabahattin, İsmet İnönü, Hatıralar, Bilgi Yay., Ankara, 2009
Sheffy, Yigal, British Military Intelligence in the Palestine Campaign 1914-1918, Routledge, New York, 2013
Tekâlif-i Harbiye Komisyonlarının Erzak Tedâriki Husûsundaki Vezâifine Dair Muvakkat Talimatnâmedir. Numro 1, 15 Ağustos 1330.
Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi, Osmanlı Devri, Birinci Dünya Savaşı, İdari Faaliyetler ve Lojistik, X ncu Cilt, Atase Yay., Ankara, 1985
Ünal, Mehmet Ali, Osmanlı Tarih Sözlüğü, Paradigma yay., 2011
Winter, Jay, Geoffrey Parker, Mary R. Habeck, Birinci Dünya Savaşı ve 20. Yüzyıl, Türkiye İş Bankası yay., İstanbul, 2012
Yılmaz, Faruk, General Allenby'nin Hatıratı (Arap Ayaklanması ve Filistin'in Osmanlı'dan Kopuşu), İz Yay., İstanbul, 2013
Makaleler-Bildiriler 1330 tarihli Askeri Tayınat ve Yem Kanun-u Muvakkatı, Düstur, II. Tertip, Cilt : 6, ss. 1286-1331
Aslan, Esat, “Bir ABD İstihbarat Ajanının Gözünden Suriye’deki 4. Ordu ve Gazze Muharebeleri”, 1914’den 2014’e100’üncü Yılında Birinci Dünya Savaşını Anlamak, Uluslararası Sempozyum, İstanbul, 20-21 Kasım 2014,
Clarke, Nic, John Cranfield, Kris Inwood, “Fighting Fit? Diet, Disease, and Disability in the Canadian Expeditionary Force, 1914–18”, War & Society, 33(2), 2014
Çabuk, Mustafa, (2019), “İngiliz Belgelerine Göre İngiltere’nin Ortadoğu’daki İstihbarat Merkezi: Arap Büro(1916-1920)”, Belgi Dergisi, C.2, S.17, Pamukkale Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları, Kış 2019/I, ss. 1130-1147
Erdemir, Lokman, “I. Dünya Harbi’nin İstanbul’da Sosyal Hayata Etkisi”, Birinci Dünya Savaşında Osmanlı Devleti, (Ed. Ali Arslan, Mustafa Selçuk), Kitabevi Yay., 2015
Ergin, Feridun, “Birinci Dünya Savaşında ve Atatürk Döneminde Fiyatlar ve Gelirler”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt 3, Sayı 7, Kasım 1986
Gölcü, Berfin Melikoğlu, Nigar Yerlikaya, “Birinci Dünya Savaşında Osmanlı Ordusunda Develer ve Develi Birliklere İlişkin Düzenlemeler”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 9, Sayı 47 Aralık 2016
Hill, Neil, Fallowfield, Joanne, Price, Susan, & Wilson, Duncan, “Military nutrition: maintaining health and rebuilding injured tissue”, Philosophical transactions of the Royal Society of London, Series B, Biological sciences, 366(1562), 2011
İnalcık, Halil, “Introduction to Ottoman Metrology”, Turcica, XV, 1984
Karaköse, Hasan, “Birinci Dünya Savaşı Sırasında Hicaz’ın Zahire ve İaşe İhtiyacı”, Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, Cilt 5, Sayı 12, Temmuz 2018
Karaköse, Hasan, “Birinci Dünya Savaşında Suriye İle Arabistan Cephesinde Ulaşım ve İâşe (Erzak)”, G. Ü. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 1, Sayı 1, 2000
Kritchevsky, David, “Fats and Oils in Human Health”, Food Lipids: Chemistry, Nutrition and Biotechnology, (Eds. Casimir C. Akoh, David B. Min), Marcel Dekker, New York, 2002
Onaran, Burak, “İki Dünya Savaşında Yemek ve Propaganda II, Mutfak Cephesi Neferi Ne Yemeli, Nasıl Beslenmeli”, Metro-Gastro, sayı.74, 2014
Onaran, Burak, “Kara Safra ve Melankoli, Kalori ve İstatistik”, Metro-Gastro, sayı. 66, 2012
Polat, Ü. Gülsüm, "Türk-Alman Propagandası Karşısında Arap Bürosu'nun Kuruluşu", Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi. C. XXVl, S: 76, Ankara 2010, s. 97- 131 .
Üzen, İsmet, “Kanal Harekatı”, Birinci Dünya Savaşında Osmanlı Devleti, (Ed. Ali Arslan, Mustafa Selçuk), Kitabevi Yay., İstanbul, 2015
Tezler Knox, Dennis Edward, The Development of British Policy in Palestine, 1917-1925, Sir Gilbert Clayton and The “New Eastern Question”, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Michigan State University, 1971
Presgrove, Barbara Anne, Britain and The Middle East, 1914-1921: A Study in Personel Policy-Making, Yayımlanmamış Doktora Tezi, The Florida State University, 1979
Scoville, Shelia Ann, British Logistical Support to the Hashemites of Hejaz: Taif to Maan 1916-1918, Yayımlanmamış Doktora Tezi, University of California, Los Angeles, 1982
Stevens, Kylie L., An Exploration of Social Networks: Gertrude Bell and the Arab Bureau 1916-1921, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, William Jessup University, 2013
Tekalif-i Harbiye'nin Suret-i Tarhı hk. Kanun-u Muvakkat, Düstur, II.Tertip, 5.Cilt, s.48-49
Tezcan, Cezmi, Tekalif-i Harbiye ve Tekalif-i Milliye Örneklerinde Savaş Dönemleri Mali Politikaları, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Ankara, 2005
İnternet Kaynakları http://17thdivision.tripod.com/rationsoftheageofempire/id5.html. (Ulaşım tarihi: 30.04.2020)
https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_König_(chemist) (Ulaşım tarihi: 01.09.20020)
https://en.wiktionary.org/wiki/rotolo (Ulaşım tarihi: 30.04.2020)
https://wwi.lib.byu.edu/index.php/British_%26_German_rations. (Ulaşım tarihi: 30.04.2020)

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Akter ^*
0000-0003-2181-2035
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2020

Gönderilme Tarihi

28 Ekim 2020

Kabul Tarihi

29 Aralık 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Sayı: 8

DOI

https://doi.org/10.34230/fiad.817525

IZ

https://izlik.org/JA23RB39AA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

Chicago

Akter, Ahmet. 2020. “Filistin Cephesinde Türk ve İngiliz Ordularındaki Askerin Günlük İstihkakı: Tayınat-ı Yevmiye – Rasyon Karşılaştırması”. Bulletin of Palestine Studies, sy 8: 50-84. https://doi.org/10.34230/fiad.817525.